Rok 2025 obfituje w szereg wydarzeń, istotnych w skali kraju, regionu jak i naszej „małej ojczyzny”. Za sprawą polskiego parlamentu ma swoich kilkunastu patronów roku 2025.
Uhonorowani zostali między innymi ks. Józef Tischner, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Władysław Reymont, Wojciech Has, Stefan Żeromski, Antoni Słonimski, Olga Boznańska, Franciszek Duszeńko, Kazimierz Sosnkowski, pierwsi królowie polscy oraz bohaterowie z Katynia, Charkowa i Miednoje.
W uchwale Senatu RP o ustanowieniu roku 2025 Rokiem ks. prof. Józefa Tischnera, w związku z 25. rocznicą jego śmierci (28.06.2000), podkreślono, że Józef Tischner był aktywnym uczestnikiem życia intelektualnego, cenionym wykładowcą filozofii na Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie. Uważany był też za kapelana „Solidarności”.
Senat RP ustanawiając rok 2025 Rokiem Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej (zm. 9.07.1945) podkreślił szczególny dorobek twórczy poetki, której tomiki z jej wierszami są nadal wznawiane, czytane czytane i tłumaczone na wiele języków, m.in. angielski, niemiecki, francuski, włoski, rosyjski, szwedzki, chiński, japoński i hindi. Jej spuścizna to m.in. 500 wierszy, 20 sztuk teatralnych i 10 słuchowisk radiowych.
W senackiej uchwale o ustanowieniu roku 2025 Rokiem Władysława Stanisława Reymonta przypomniano o zbliżającej się 100. rocznicy śmierci (zm. 5.12.1925) tego wybitnego twórcy, autora powieści „Ziemia obiecana, „Komediantka”, „Fermenty” oraz zbiory nowel. Wiejska epopeja „Chłopi” stała sie najważniejszym wydarzeniem literackim, za która otrzymał Nagrodę Nobla.
Senat w uchwale o ustanowieniu roku 2025 Rokiem Wojciecha Jerzego Hasa (1.04.1925-3.10.2000) oddał hołd temu wybitnemu filmowcowi, scenarzyście, rysownikowi i wieloletniemu wykładowcy i rektorowi Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi. W tej uchwale podkreślono, że jego filmy jak „Pożegnania”, „Jak byc kochaną”:, „Rękopis znaleziony w Saragossie”, „Lalka” czy „Sanatorium” pod klepsydrą trwale wpisały sie w historię nie tylko polskiej kinematografii.
Należy podkreślić, że senatorowie zadecydowali również, że rok 2025 będzie także Rokiem Edukacji Zdrowotnej i Profilaktyki. „Podjęcie uchwały ustanawiającej rok 2025 Rokiem Edukacji Zdrowotnej i Profilaktyki stanowi zarazem wyraz wsparcia dla tych, którzy aktywnie, nierzadko w ramach oddolnych inicjatyw, działają na polu propagowania wiedzy z zakresu zdrowia zarówno fizycznego, jak i psychicznego” – czytamy w uchwale
Stosowne uchwały w sprawie patronów roku 2025 podjął również Sejm RP.
Okazją do ogłoszenia roku Stefana Żeromskiego jest przypadająca w 2025 r. setna rocznica śmierci autora „Popiołów” (zm. 20.11.1925). „Był twórcą przekonanym o doniosłej funkcji literatury, wierzył bowiem w szczególne posłannictwo pisarza i w jego odpowiedzialność za kształtowanie losu narodu i Ojczyzny” – uzasadniają posłowie. Parlamentarzyści podkreślili również: „Bogatej twórczości literackiej Żeromskiego towarzyszyła równie intensywna wieloletnia działalność niepodległościowa i patriotyczna oraz praca społeczna”.
W 2025 roku przypada 130 rocznica urodzin Antoniego Słonimskiego (ur. 15.11.1895), wybitnego poety, pisarza, tłumacza i publicysty. „W swojej działalności publicznej sprzeciwiał się przemocy politycznej”, a jako prezes Związku Literatów Polskich wykorzystywał swoją pozycję do walki o prawa materialne twórców i bronił wolności słowa” – uzasadniają parlamentarzyści, którzy określili Słonimskiego jako „jeden z największych autorytetów moralnych”.
Jedną z patronek roku 2025 będzie Olga Boznańska, malarka, portrecistka, przedstawicielka modernizmu. W przyszłym roku przypada 160. rocznica jej urodzin oraz 85. rocznica jej śmierci.
„Obrazy Boznańskiej należą do najważniejszych dzieł polskiego malarstwa modernistycznego i kanonu historii sztuki, a jej kariera stanowi przykład jednego z najwybitniejszych polskich sukcesów artystycznych na arenie międzynarodowej” – uzasadnili posłowie, podkreślając jednocześnie, że dzieła artystki są wystawiane w najważniejszych polskich muzeach.
W 2025 roku przypada 140. rocznica urodzin gen. Kazimierza Sosnkowskiego (ur. 19.11.1885), polskiego polityka i wojskowego, legionisty, uczestnika I i II wojny światowej, Wodza Naczelnego Polskich Sił Zbrojnych (1943-1944).
„Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, w 140. rocznicę urodzin człowieka symbolu wytrwałej walki o niepodległość, znakomitego organizatora Wojska Polskiego i niezłomnego orędownika sprawy polskiej na arenie międzynarodowej, ustanawia rok 2025 Rokiem Generała Kazimierza Sosnkowskiego” – informuje uchwała.
Jednym z najwybitniejszych polskich rzeźbiarzy był Franciszek Duszeńko (6.04.1925-11.04.2008), którego setna rocznica urodzin przypada w 2025 roku. W czasie II wojny światowej był żołnierzem Armii Krajowej. Aresztowany w 1944 r. przez Niemców przebywał w niemieckich obozach koncentracyjnych Gross-Rosen i Sachsenhausen-Oranienburg. Był on profesorem Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Gdańsku (od roku 1996 Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku) i jej rektor w latach 1981-1987).
Duszeńko był twórcą monumentalnych pomników Ofiar Obozu Zagłady w Treblince (z Adamem Hauptem) oraz Obrońców Wybrzeża na Westerplatte (z A. Hauptem i Henrykiem Kitowskim).
W roku 2025 przypada ważna rocznica w dziejach polskiego państwa. W sejmowej uchwale o Roku Milenium Koronacji Dwóch Pierwszych Królów podkreślono, że w 1025 r. w katedrze w Gnieźnie królewską koronę włożył tuż przed śmiercią Bolesław Chrobry, a następnie jego syn – Mieszko II Lambert.
„Upamiętnienie wstąpienia na tron Bolesława Chrobrego oraz Mieszka II Lamberta jest wspomnieniem wszystkich tych, którzy skupieni wokół idei rodzącego się państwa polskiego, poświęcali czas, energię, a niekiedy i życie, byśmy dziś byli częścią dumnego grona krajów Europy z wielowiekową tradycją państwowości” – podkreślili polscy parlamentarzyści.
Sejm jednogłośnie przyjął uchwałę o ogłoszeniu roku 2025 Rokiem Polskich Bohaterów z Katynia, Charkowa, Miednoje, Bykowni i innych miejsc. „Sejm ustawiając rok 2025 Rokiem Polskich Bohaterów z Katynia, Charkowa, Miednoje, Bykowni i innych miejsc przypomina ich jako żywe postaci reprezentujące wolną Polskę – suwerenne, dumne państwo” – wyjaśniono.
Patroni w Regionie.
Swoich Patronów roku 2025 ma również województwo podlaskie i miasto Białystok. Zostali nimi: Adam Chętnik, Franciszek Karpiński i płk. Mikołaj Kawelin.
O upamiętnieniu Adama Chętnika zdecydowali radni sejmiku województwa podlaskiego. Nie jest to przypadek, gdyż w 2025 roku przypada 140. rocznica jego urodzin. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku był posłem ziemi łomżyńskiej na Sejm I kadencji. Adam Chętnik był znanym etnografem, badaczem Kurpiowszczyzny i założycielem Muzeum Kurpiowskiego w Nowogrodzie. Jego dorobek naukowy to ponad 100 prac, około 500 artykułów, kilka tytułów o charakterze monograficznym. Za swoją działalność był wielokrotnie nagradzany. Został odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Polonia Restituta, a pod koniec życia Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski za zasługi dla muzealnictwa regionalnego.
Natomiast radni miasta Białystok przyjęli dwa stanowiska dotyczące patronów 2025 roku.
W 200. rocznicę śmierci upamiętniony zostanie Franciszek Karpiński (1741-1825) „w uznaniu zasług dla polskiej kultury i literatury”. Ten XVIII-wieczny poeta jest autor sielanek („Laura i Filon”), twórcą znanych pieśni religijnych – m.in. „Kiedy ranne wstają zorze” i „Wszystkie nasze dziennie sprawy”. Należy podkreślić, że Franciszek Karpiński był związany z Białostocczyzną.
Podczas pobytu F. Karpińskiego w Białymstoku (na zaproszenie Izabeli Branickiej, żony fundatora miasta hetmana Jana Klemensa Branickiego) powstały obie te pieśni oraz jedna z najsłynniejszych i najpiękniejszych polskich kolęd „Bóg się rodzi”. Białostoccy radni wskazali,że Karpiński na dworze Branickich przebywał w latach 1785–1788, a napisane tu „Pieśni nabożne” po raz pierwszy zabrzmiały w miejscowym starym kościele farnym. Utwory te wydano drukiem w oficynie ojców bazylianów w Supraślu k. Białegostoku w 1792 roku z okazji pierwszej rocznicy Konstytucji 3 maja.
Drugim białostockim patronem upamiętnionym w 160. rocznicę urodzin jest płk Mikołaj Kawelin, były oficer armii carskiej, który po I wojnie światowej był posiadaczem majątku ziemskiego obejmujacego część Dojlid (obecnie dzielnica Białegostoku), a także kilku wsi położonych na wschód i południowy wschód od Białegostoku. Białostoccy radni podkreślili, że to „jedna z najbarwniejszych postaci Białegostoku okresu międzywojennego – mecenas sportu, współzałożyciel i prezes Białostockiego Klubu Sportowego BKS Jagiellonia”. Działał charytatywnie i społecznie. Wspierał on materialnie powstanie lotniska na Krywlanach, budowę obiektów sportowych m.in. Stadionu w pobliżu Parku Zwierzynieckie oraz sponsorował zawodników tego klubu.
W Białymstoku z Kawelinem związana jest przedwojenna rzeźba „psa Kawelina”. Jak głosi miejska legenda, pies miał wystraszyć złodzieja ze sklepu jubilerskiego i uratować w ten sposób kosztowności należące do pułkownika. Obecna rzeźba, wykonana przez Małgorzatę Niedzielko, znajduje się przy ogrodzeniu pałacu Branickich naprzeciwko Kościoła Farnego.
Źródło: TPCh (tpchoroszczy.pl), Opracował: Józef Waczyński,
Źródła: Dzieje.pl portal historyczny, Wikipedia,
graf. Koronacja Bolesława Chrobrego, Jan Matejko
